Quảng Trị được biết đến là mảnh đất thiêng liêng với nhiều cuộc chiến tranh khốc liệt, nơi mà từng tấc đất đều là máu xương của những người anh hùng. Và chính mảnh đất này đã lưu giữ những sự hy sinh anh dũng của hàng vạn chiến sĩ. Minh chứng rõ nhất cho những sự hy sinh ấy chính là cuộc chiến tranh khốc liệt xảy ra 81 ngày đêm tại thành phố Quảng Trị vào năm 1972. Trong cuộc chiến này đều có những chiến sĩ từ trẻ đến lớn, thậm chí là các lứa sinh viên 18 đôi mươi tự nguyện nhập ngũ để chiến đấu giải phóng đất nước. Những hình ảnh này có thể cho ta thấy rõ lòng dũng cảm, yêu nước, sẵn sàng hy sinh thân mình để giữ gìn tổ quốc, khiến cho người dân Quảng Trị nói riêng và đồng bào Việt Nam nói chung đều cảm thấy không khỏi xót thương, tự hào về những sự hy sinh vì đất nước ấy.
Cuốn sách Hồi ức Quảng Trị này đã khắc họa sinh động lại cuộc chiến tranh ấy giữa hai người chiến sĩ ở hai đầu chiến tuyến đối đầu với nhau. Những trang nhật kí trong đó được chính tay Nguyễn Thụy Kha sưu tầm, được phát hành vào năm 2024 và được Nhà Xuất bản quốc gia chính trị sự thật tái xuất bản vào năm 2025.
Nếu trong phim Mưa Đỏ, hình ảnh những người chiến sĩ nằm lại dưới lớp đất đá đổ rào rào khiến người xem rơi nước mắt, thì trong cuốn sách này cũng có những câu chữ khiến chúng ta phải nghẹn ngào: “Chúng tôi chiến đấu trong mưa bom bão đạn, có khi cả ngày không ngẩng đầu lên được, chỉ biết giữ súng mà bắn”. Câu nói này đã để lại trong tôi một cảm giác khó tả, vừa xúc động, vừa tự hào. Tôi cảm thấy nhói lòng khi nghĩ đến cảnh tượng mà những người chiến sĩ đã phải hy sinh trên chiến trường để giành độc lập cho đất nước.
Tác phẩm mở đầu bằng hình ảnh sông Bến Hải – cầu Hiền Lương, nơi từng là ranh giới chia cắt 2 miền Nam, Bắc gần hai thập kỉ. Đó là biểu tượng đau thương của một đất nước phải bị chia đôi thành 2 vùng đất riêng biệt, nhưng cũng là minh chứng cho khát vọng thống nhất cháy bỏng trong lòng dân.
Đi sâu hơn, cuốn Hồi ức Quảng Trị kể lại trận chiến lịch sử tại Thành cổ Quảng Trị năm 1972. Suốt 81 ngày đêm, quân và dân ta đã anh dũng bám trụ sự sống trong mưa bom bão đạn. Thành cổ nhỏ bé, chỉ rộng chưa đầy 3 km2 đã trở thành chiến trường đẫm máu, gay gắt, nơi mà biết bao chiến sĩ đã hy sinh thân mình để ngã xuống, giữ lấy từng tấc đất quê hương. Những sự hy sinh anh dũng ấy đã làm nên một bản hùng ca bất diệt thiêng liêng.
Song song với đó, tác phẩm còn khắc họa đại đạo Vịnh Mốc – công trình kì diệu của người dân Quảng Trị. Để tránh sự khủng bố, nguy hiểm từ bom đạn, người dân đã không ngại khổ đào cả một hệ thống ngầm dưới lòng đất để sinh sống, nuôi con thơ và tiếp sức cho sức mạnh quân đội. Nhờ đó, nơi đây trở thành biểu tượng của sức sống mãnh liệt và trí tuệ đồng bào Việt Nam. Không chỉ dừng lại ở những sự kiện chiến đấu, Hồi ức Quảng Trị còn gợi nhắc đến những nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn, nghĩa trang Đường 9 – nơi hàng vạn con người anh hùng đang yên nghỉ. Mỗi bia mộ, mỗi nén hương như nhắc nhở chúng ta về sự hi sinh lớn lao để có được đất nước hòa bình của ngày hôm nay.
Bên cạnh đó, cuộc sống hàng ngày ở thành cổ còn được lưu giữ qua những trang nhật kí. Trong từng bài thơ, lá thơ đều là nỗi nhớ nhà da diết chứa đựng biết bao nhiêu nước mắt, xương máu của người chiến sĩ Đào Chí Thanh.
Tác phẩm được khép lại bằng thông điệp nhớ về Quảng Trị là nhớ về sự hi sinh của cha anh, để từ đó thế hệ thời nay biết sống xứng đáng, yêu hòa bình và có trách nhiệm xây dựng một đất nước giàu mạnh.
Về nghệ thuật, Nguyễn Thụy Kha đã thành công kết hợp phương thức biểu đạt tự sự với giọng điệu trữ tình, nhẹ nhàng. Vừa kể lại sự kiện, vừa bày tỏ cảm xúc đau thương, tự hòa làm cho câu chuyện lịch sử không khô khan mà giàu xúc cảm. Ngôn ngữ cũng giản dị, dễ hiểu, mộc mạc nhưng đầy xúc động. Đi kèm với cảm xúc biết ơn, gợi niềm tự hào dân tộc là những câu từ, tâm trạng của Đào Chí Thanh được thể hiện bằng tiếng Nga đã gây ấn tượng sâu sắc với độc giả.
Cuốn sách Hồi ức Quảng Trị xứng đáng để mọi người đọc đi đọc lại để một lần nữa cảm nhận được sự hy sinh đầy ý nghĩa của nhân dân ta thời chiến tranh để có được đất nước hòa bình như ngày hôm nay.